اگر فرضا و تقديرا ، اعتقاد به مذهب تناسخ مىداشتم ، مىگفتم روح ابو نصر فارابى ، در اين وجود مقدس ، حلول كرده و هو فريد عصره فى فنون الادب و العلم الموروث و المكتسب : ميرزا مهدى خان منتظم الحكما ؛ كه در علوم عربيه ، ماهر و در فنون ادبيه ، قادر است . علوم رياضى را به اقسامها كه عبارت از هيئت و حساب و هندسه و موسيقى باشد ، به اعلى درجات هر يك ارتقاء جسته ، آن حكايات كه از ابو نصر ، بيان مىنمايند ، از آنچه در مجلس سلطان عصر خود ، به حضار بنمود و زمام اختيار از كفشان بربود ، اگر حكايتى باشد در اين شخص فيلسوف درايت است و در فن طب ، ثانى بو على است و در انفاس قدسيه‌اش ، معجز عيسوى . مطالبى را كه از كسى نشنيده و در كتابى نديده بودم ، فرمودند ، تمام با براهين و ادله . . . « 1 » » و در جايى ديگر مىنگارد : « يكى از اساتيد اين فن ( موسيقى ) ، وقتى در دار الخلافهء طهران ، مرا گفت . . . » « 2 » . فرصت و فراگيرى علوم ديگر : فرصت در ضمن آثار متعدد و متنوع خود ، به مساعى خويشتن در فراگيرى هيئت جديد ، اى نرشيا ، اوولوشن و طب ، اشاراتى دارد كه ذيلا ملاحظه مىفرمائيد : « . . . در طهران ، هفته‌اى سه روز ، از صبح تا شام ، در خدمت حاجى ميرزا عبد الغفار نجم الدوله ، كشف بسيارى از مسائل غامضهء هيأت جديد را مىنمود . . . « 3 » » [ در اين هنگام فرصت بيش از 53 سال داشت . ] و در همين سفر ، در تهران ، علم طبقات الارض را نزد چند نفر از اساتيد

--> ( 1 ) . فرصت شيرازى ، بحور الالحان ، مطبع سپهر ، بمبئى ، 1332 ، ص 30 . ( 2 ) . فرصت شيرازى ، بحور الالحان ، مطبع سپهر ، بمبئى ، 1332 ، ص 303 . ( 3 ) . ديوان فرصت ، زرين قلم ، ص 134 .